Aktualna sytuacja w polskiej hodowli

Podstawą hodowli jest odmiana standard, cechująca się stalowo-czarnym, jednolitym ubarwieniem grzbietu i partii bocznych oraz czysto białym ubarwieniem brzucha. Masa ciała osobników dorosłych waha się od 400 do 700 g. W hodowli fermowej znanych jest współcześnie 12 odmian barwnych szynszyli, m.in. biała Wilsona, beżowa Tower Delany, Beżowa Wellmana, czarna aksamitna, szafirowa Larsena, fioletowa czy węglowa. Najcenniejszą jednak odmianą, dającą skórki o najpiękniejszej barwie i najwyższych cenach oferowanych przez kupców jest odmiana Black Velvet (czarna aksamitna). Ceny za pojedyncze skórki tych zwierząt dochodzą do 80-90 dol.USA za sztukę. U szynszyli z jednego pęczka włosowego w skórze wyrasta około 40-60 pojedynczych, cienkich jak pajęczyna włosów, a takich torebek na powierzchni 1 mm² może być 4-5, co powoduje, że mają one okrywę najgęściejszą ze znanych zwierząt futerkowych, gdyż na 1 mm² może wyrastać u nich nawet do 300 włosów. Są to włosy bardzo efektowne - strefowo ubarwione, przy tym miękkie, delikatne i lekkie.

Hodowlę szynszyli uznaje się za dział specjalny produkcji rolniczej. Do jej prowadzenia nie potrzeba jednak większych pomieszczeń, gdyż z powodzeniem nadaje się do tego celu wolny pokój w domu, suche poddasze, piwnica czy przydomowy garaż. Oczywiście byłoby lepiej gdyby wykorzystać dla tej hodowli osobny budynek, z większym pomieszczeniem na samą hodowlę, ale również z pomieszczeniami na paszę, siano, sprzęt czy pokój zabiegowy - przydatny do leczenia zwierząt czy obróbki i suszenia skór. Pomieszczenia dla zwierząt muszą być suche, właściwie oświetlone - najlepiej światłem naturalnym, z dobrą wentylacją, ale bez przeciągów. W takich warunkach żyły kiedyś szynszyle na wolności; był to klimat wysokogórski i suchy. Optymalna temperatura pomieszczenia dla zwierząt stada podstawowego winna wynosić 16-20 ^oC, choć w porze zimowej może obniżyć się do +5 ^oC, a w porze letniej podnieść do +25 ^oC, przy wilgotności względnej 50-65 %. Ponieważ szynszyle nie wydzielają przykrego zapachu, nawet niewielka wentylacja powoduje, że na fermie jest przyjemny zapach zwierząt i najczęściej świeżego, pachnącego siana.

Szynszyle hoduje się w klatkach wykonanych z nierdzewnej siatki o oczkach 2x2 cm, względnie kombinowanych - z drewna i z siatki. Wymiary pojedynczej klatki wynoszą 50x40 cm i wysokość 40 cm. Takie klatki można ustawiać piętrowo, tworząc 4-5 poziomy, niemal aż pod sam sufit. Za niezbędne wyposażenie klatki uznaje się karmidełko na paszę suchą granulowaną, miejsce na siano, poidełko, słój lub inny pojemnik na piasek do kąpieli pyłowej. Wskazana, aczkolwiek nieobowiązkowa jest półka wypoczynkowa wewnątrz klatki. Za istotny należy uznać także rodzaj dna klatki; obecnie stosuje się dwa typy klatek: z dnem stałym z trocinami oraz z dnem z siatki.

Za ciekawostkę związaną z rozrodem szynszyli, a zwłaszcza z systemem poligamicznego utrzymania zwierząt należy uznać specjalną konstrukcję klatek, połączonych ze sobą tunelem (korytarzem), umożliwiającym samcowi odwiedzanie przydzielonych mu na stałe samiczek. Naogół 1 samcowi przydziela się 4-6 samiczek i takie stadko nazywamy rodziną. Każda samica siedzi jednak osobno w klatce i aby nie biegała za samcem, ma na szyi założony specjalny kołnierzyk, który uniemożliwia jej dostanie się do tunelu (korytarza) łączącego klatki jednej rodziny. Samcowi kołnierzyka się nie zakłada, dzięki czemu może on swobodnie wędrować między samicami, nie potrzebuje on specjalnej klatki dla siebie. W praktyce wykorzystuje się dwa rodzaje klatek dla tego systemu:
a) klatki pojedyncze, montowane w zestawy poligamiczne po 4-5 sztuk i połączone wspólnym korytarzem dla samca
b) klatki zespolone z siatki, dwustanowiskowe, montowane szeregowo po 2 sztuki w celu uzyskania 4 stanowisk. Takie klatki są najbardziej powszechne na polskich fermach szynszyli. Ściółkę w klatkach należy co najmniej 1 raz w tygodniu wymieniać na świeżą, również dotyczy to usuwania odchodów i moczu. Wymagane klatki można kupić u licznych producentów w kraju, którymi są najczęściej sami hodowcy, względnie samemu zrobić według własnego pomysłu. Cena nowej, zespolonej-podwójnej klatki z siatki wynosi aktualnie 180-200 zł, natomiast cena klatki starszej, używanej - około 100 zł. Jeszcze tańsze są klatki pojedyncze drewniane.

Do pielęgnacji okrywy włosowej wymagają szynszyle specjalnego pyłu, w którym lubią się tarzać i czyścić swoje futerko. Taką „kąpiel” umożliwia się zwierzętom kilka razy w tygodniu i tylko przez parę minut. Otwiera się dostęp do specjalnego pojemnika lub naczynia z pyłem do którego zwierzęta chętnie wskakują i w którym się kąpią, rozsypując go przy okazji na boki oraz zanieczyszczając odchodami. Pył w naczyniu należy często przesiewać przez sito aby stale był czysty, no i oczywiście należy go uzupełniać w pojemniku, do ilości około 0,5 litra na sztukę. Najlepszy pył, choć i najdroższy pochodzi z naturalnych terenów występowania szynszyli, położonych w górach wulkanicznych Ameryki Południowej i Północnej; jego handlowe nazwy to Attapulgus, Blue Cloud, Sepiolita, Lt.Gray Powder, a cena waha się w granicach 2,8-4,2 zł/kg. Nieco gorszy, ale i tańszy, sprowadzany jest z krajów Europy, m.in. ze Słowacji; jego koszt - 2,2 zł.

Jeśli chodzi o wymagania żywieniowe szynszyli to są to zwierzęta typowo roślinożerne, które w swoich naturalnych warunkach odżywiały się bardzo ubogą roślinnością, przez większą część roku suchą. Również i w warunkach fermowych wymagają one stałego dostępu do dobrego siana oraz mieszanek treściwych suchych, złożonych m.in. z nasion zbóż, kukurydzy, roślin strączkowych, słonecznika. Roślin soczystych nie wymagają, ich zapotrzebowanie na te pasze (np. zielonkę, buraki, marchew czy jabłko) jest minimalne, dzienna porcja nie może być większa jak 10 g na sztukę. W chwili obecnej za najbardziej nowoczesny i jedynie uzasadniony system żywienia można uznać wykorzystanie w nim pełnoporcjowych mieszanek granulowanych. W żywieniu takim nie ma potrzeby indywidualnego dawkowania paszy, gdyż przy wykorzystaniu karmidełek samozsypujących może być ona stale dostępna dla zwierząt, bez obaw ich przekarmienia. W zależności od jej smakowitości, szynszyle zjadają około 25 g takiego granulatu na dzień. Bardzo chętnie zjadają też niewielkie ilości siana oraz wymagają dostępu do wody do picia. W kraju jest aktualnie około 10 producentów paszy dla szynszyli, a jej cena waha się, w zależności od miejsca produkcji, od 1,2 do 3,0 zł/kg.

Pod względem rozrodu szynszyle zaliczamy do zwierząt poliestrycznych, co oznacza że ich rozród może odbywać się kilkakrotnie w ciągu roku. Ponieważ cykl płciowy powtarza się u samic cyklicznie co 28-35 dni, a ciąża trwa około 111 dni, istnieje możliwość uzyskania nawet 3 miotów w ciągu roku. Ponieważ taka intensywność użytkowania rozpłodowego powoduje jednak nadmierne wyczerpanie samic, skraca okres ich użytkowania w stadzie i wpływa na obniżenie ich płodności i plenności, zaleca się raczej uzyskiwanie dwóch wykotów rocznie. Jeszcze do niedawna zalecany był system monogamicznego chowu szynszyli, polegający na utrzymywaniu ich parkami w klatkach. Obecnie bardziej preferuje się chów poligamiczny, w którym na jednego samca przeznacza się większą ilość samic (4-6), dobranych pod względem charakteru, pochodzenia, wieku, barwy i parametrów okrywy włosowej. Jest wiele korzyści z takiego sposobu chowu, m.in. więcej samców można przeznaczyć na skórki, można prowadzić wśród nich bardziej ostrą selekcję, ponadto stan zwierząt stada podstawowego na fermie jest mniejszy (np. na 100 samic przeznacza się nie 100 samców, lecz tylko 25). W okresie rui, którą hodowcy byłoby trudno określić na podstawie objawów zewnętrznych, samiec pokrywa samicę. Istnieje możliwość zamykania samcowi dostępu do każdej z samic osobno, z czego korzysta się np. w okresie wysokiej kotności czy potrzeby przedłużenia okresu międzywykotowego. Pomimo iż liczba szczeniąt w miocie wynosi najczęściej 2 szt., z wahaniami od 1 do 4 szt., to jednak rocznie odchowuje się zaledwie 2,5 - 3,0 sztuk. Przez pewien czas młode szynszyle odchowywane są przez matkę, jednak po około 50-60 dniach odsadza się je do osobnych klatek, gdzie rosną aż do pełnej dojrzałości. Do uboju nadają się zwierzęta z dojrzałą okrywą włosową, którą, niezależnie od pory roku, uzyskują w wieku 8-10 miesięcy. Okres ten jest najczęściej okazją do oceny pokroju zwierząt, bonitacji i selekcji, a zwierzęta przeznaczone na skóry są zabijane w tym okresie. Skórę zdejmuje się systemem płaskim, po wcześniejszym rozcięciu jej wzdłuż linii brzucha. Po delikatnym wymizdrowaniu nadaje się jej pożądany kształt (wydłużonego prostokąta) rozpinając za pomocą pinesek lub gwoździków na miękkiej deseczce. Suszenie skóry w temperaturze pokojowej trwa 3-4 dni.